De natuur kent geen twijfel, de Elfstedentocht komt eraan!
de Volkskrant, Sport, 17 december 2001De Elfstedentocht komt, de natuur weet het zeker. Boeren, tuinders en marathonschaatsers hebben ieder hun eigen wijsheid om de grillen van het klimaat te voorspellen. Jeen Wester uit Eernewoude ziet het aan de bijen, die hij al dertig jaar in zijn achtertuin houdt. Ze hebben de kieren in de kasten heel goed afgedicht en dan weet de voormalige Elfsteden-crack het wel: het wordt héél koud de komende maanden.
Mollenvanger Folkert van der Meer ziet het aan de onrust van de voortploegende beestjes en aan de dikte van de vogels, die zich extra vet hebben gegeten. De marathonrijders Henri en René Ruitenberg hebben de ganzen in verdachte vorm voorbij zien trekken; niet schuin achter elkaar in de zogenoemde V-vorm, maar recht achter elkaar. 'Echt, het wordt een strenge winter', zegt René Ruitenberg in het Algemeen Dagblad. En zij staan niet alleen, ons bereikten waarnemingen die hun gelijk bevestigen. In Aarle Rixtel weigeren de laatste bladeren van de kastanjeboom te vallen, in Borculo blijven de eenden blijmoedig tegen de stroom in zwemmen, in Den Oever wijken de koeien sinds het vertrek van Sinterklaas niet van de dijk om oog te houden op het water van de Waddenzee, in Oostkapelle knipoogt de maan elke avond na zonsondergang, in Scheemda zit er opeens weer een luchtje aan het geschoonde water van het Winschoterdiep en tussen het gebroken riet in Berkhout knikte, zaterdag, een reiger met een miniscuul visje in zijn snavel naar de eenzame fietser alsof hij wilde zeggen: 'Pik in, het is winter!'Copyright: de Volkskrant
Sport, zaterdag 8 december
Ook zonder dak de drukste ter wereld
VANNO JOBSE
Veertig jaar geleden werd in Amsterdam de eerste kunstijsbaan van Nederland geopend. Nu roemt de Jaap Edenbaan zich om zijn nostalgische sfeer. Voor topsport moet je hier niet zijn. De capital of sports heeft zo ongeveer de langzaamste baan ter wereld.
HET HEEFT de Jaap Edenbaan eigenlijk nooit meegezeten. De opening in 1961 moest door regen en hoge temperaturen tweemaal worden verschoven. En toen het publiek op 9 december de baan op mocht, bleek de bouwer nog twee weken nodig te hebben voordat de baan op 22 december officieel kon worden geopend. Het was zo koud en stormachtig dat zelfs het vijftien jaar oude Amsterdamse record op de 500 meter, 48,0 seconden, niet werd verbeterd. Het waren de zegeningen van een open baan.
Amsterdam had destijds de derde kunstijsbaan ter wereld en de eerste van Nederland. Veertig jaar later heeft elke grote stad in Nederland (behalve Rotterdam) een kunstijsbaan en zijn alleen die van Amsterdam, Haarlem en Geleen nog niet overkapt. De directie van de Jaap Edenbaan heeft van de nood een deugd gemaakt: ze laat zich voorstaan op 'de nostalgische sfeer' van de baan. Directeur Herman Gruijters zegt in het jubileumboek, dat morgen feestelijk wordt gepresenteerd: ''Als iedereen gaat overkappen en jij niet, word je vanzelf steeds specialer.''
Jos Pronk, directeur externe betrekkingen: ''Er zijn nog maar een paar banen waar je je op natuurijs kunt voorbereiden. Daar is de Jaap Edenbaan er één van.'' Daarmee is eigenlijk alles gezegd.
Eén van de redenen voor de aanleg van de baan was destijds het verlangen internationale schaatstoernooien naar de hoofdstad te halen. De wereldtitel van Henk van der Grift in het Ullevi-stadion in Gotenburg, begin 1961, versterkte die wens.
Internationale kampioenschappen zijn er nooit gehouden. ''Het grote publiek dat week in week uit zijn baantjes draait, laat je niet zomaar in de kou staan,'' placht Henk Pil, directeur van 1968 tot 1988, te zeggen. Eigenlijk was het ijs simpelweg te langzaam. Berucht is het NK van 1971, toen Ard Schenk op de tien kilometer werd gedubbeld door Jan Bols en daardoor de titel verspeelde. Schenk had bramen op zijn schaatsen en vervloekte het vuile ijs.
Geldnood
Het is vooral uit geldnood dat de baan niet wordt overkapt. Na de opknapbeurten van baan en hal in de jaren negentig, die de begroting met een paar miljoen gulden overschreden, is het geld op. Gemeentelijke subsidies kan de directie vergeten - de exploitatiesubsidie van 2,5 miljoen per jaar uitgezonderd.
Het grootste probleem is echter de chronische overbezetting. De Amsterdamse Schaats Club Jaap Eden, met twaalfhonderd leden de grootste gebruiker van de baan, heeft al jaren, net als veel andere verenigingen, een ledenstop. Secretaris Piet Broekhuizen: ''Het gaat ons niet om meer leden, maar om meer ijs voor de huidige leden. Het is nu gewoon te druk. Voor wedstrijden en trainingen is hier per rijder 25 procent minder tijd beschikbaar dan op andere banen. We trainen op de drukst bezette baan ter wereld.''
''Het dilemma tussen recreatie- en wedstrijdsport begrijp ik wel. Maar ik word moe van de definitie: dit is een recreatiebaan. Je kunt je ogen toch niet sluiten voor al die wedstrijdrijders? En dan die kretologie van de nostalgische sfeer en de charme van een open baan. Natuurlijk zijn er ook mensen die beweren dat je op Friese doorlopers het beste rijdt. Maar je gaat ook niet meer zwemmen in oma's wollen badpak.''
Het is er voor wedstrijdschaatsers toch al niet beter op geworden. Enkele jaren geleden beknotte de directie op de faciliteiten voor rijders met een KNSB-licentie. Het aantal trainingsuren per week werd verminderd, de trainingen werden ingekort en het aantal wedstrijden per seizoen werd beperkt tot maximaal vijf per rijder.
Talenten uit Amsterdam wijken dan ook vaak uit naar snellere banen. Amsterdam, capital of sports, heeft zo ongeveer de langzaamste ter wereld. Alleen banen als de Idrettsplass in D lemo, Handgait in Ulan Bator en Glanerbrook in Geleen zijn nóg langzamer.
De drukte op de baan leidt tot hoge ijshuur, en die berekent de KNSB aan zijn leden door. Betaalde een KNSB-rijder vóór de renovatie in 1989 voor één trainingsuur per week nog 92,50 gulden, nu is dat 222,50 gulden. Dan komen daar een licentie à 110 gulden en het verenigingslidmaatschap bij. Een wedstrijdschaatster is alleen aan trainingen honderden guldens per seizoen kwijt.
Kees Hoogeveen, secretaris van Hardrijders Club Amsterdam, met ASC Jaap Eden één van de oudste verenigingen van de baan: ''Volgend jaar komen er nieuwe onderhandelingen met de baan over de trainings- en wedstrijduren. Het zou kunnen dat daar weer wat van af wordt geknabbeld. Het commerciële denken schrijdt voort.''
Exploitatie
De gebruikers van de Jaap Edenhal hebben bovendien nog te lijden onder de commerciële exploitatie. Voor popconcerten, vlooienmarkten, eroticabeurzen en tentamens moeten de ijshockeyers, shorttrackers, kunstrijders, ijsdansers, schoonrijders en sleehockeyers wijken. Broekhuizen: ''Leg maar eens aan je shorttrackers, die zich voorbereiden op een Nederlands kampioenschap, uit dat ze twee weken niet kunnen trainen, omdat de hal verhuurd is voor tentamens van de universiteit.''
De binnenschaatsers hadden het in de jaren negentig toch al zwaar te verduren, toen de hal vier jaar voor renovatie dicht was. Voordien was de Jaap Edenhal hét shorttrackcentrum van Nederland, waar in 1985 en 1990 nog wereldkampioenschappen werden gereden.
Broekhuizen: ''We hadden de grootste shorttrackvereniging van Europa. In 1990 hadden we 135 rijders, van wie er 27 deelnamen aan de NK. In die vier seizoenen dat de hal dicht was, is alles om zeep geholpen.'' De kunstrijders en ijshockeyers kunnen erover meepraten.
Bovendien duurt het sportieve seizoen langer dan het seizoen van de hal. Wim van de Heuvel, voorzitter van ijshockeyvereniging Amstel Tijgers, heeft daarom de laatste jaren, in samenwerking met kunstrijvereniging Ekijsa, bij de gemeente aangedrongen op seizoensverlenging. Dit seizoen blijft de hal daarom twee weken langer open en volgend seizoen gaat hij vier weken eerder open. En de tentamens van de UvA worden dit jaar voor het laatst in de schaatshal gehouden. Van de Heuvel: ''Na vijftien jaar stilstand zit er beweging in.''
Het wachten is op een nieuwe ijsbaan in Zaandam of Amsterdam-Noord. Broekhuizen: ''We zijn twintig jaar te laat met die discussie. Er had tien jaar geleden al meer ijs moeten zijn, maar dat is een politiek verhaal. Laten we de boel niet afschieten. Het gaat beter, de cultuur is aan het veranderen. Er is politieke ruimte, er is geld, er zijn ideeën.''
Copyright: Het Parool